ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ 2007-2008

 

 ΡΙΟ ΝΤΕ ΤΖΑΝΕΙΡΟ (Rio de Janeiro)

 

                                                                                                 

 Πόλη (5.857.904 κάτοικοι το 2000) της νοτιοανατολικής Βραζιλίας δεύτερη μεγαλύτερη της χώρας μετά το Σάο Πάολο, πρωτεύουσα της ομώνυμης ομόσπονδης πολιτείας, αλλά και της Βραζιλίας έως το 1960. Είναι χτισμένη στις ακτές του Ατλαντικού ωκεανού, στη δυτική όχθη του κόλπου της Γκουαναμπάρα, και σταδιακά έφτασε να εκτείνεται σε έκταση μεγαλύτερη των 160 τ. χλμ., διαθέτοντας αρκετά πολύπλοκη μορφή, καθώς κατά την ανάπτηξή της ήταν υποχρεωμένη να προσαρμοστεί στην περίπλοκη τυπογραφία της περιοχής. 

  

Μεταξύ των άλλων τοπογραφικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν το Ρίο ντε Τζανέιρο είναι ο Πάο ντε Ασούκαρ (= λόφος της ζάχαρης), ένας βραχώδης λόφος που έχει σχήμα ζαχαρόψωμου και υψώνεται στη στενή χερσόνησο στην είσοδο του κόλπου της Γκουαναμπάρα σε ύψος περίπου 400μ., και ο λόφος Κορκοβάντο (υψόμετρο 704μ.) που αποτελεί την ανατολικότερη προεξοχή της Σέρα ντε Καριόκα και πάνω στον οποίο υψώνεται από το 1931 το γιγαντιαίο άγαλμα του Ιησού.

Αυτό το άγαλμα του Χριστού (Christ de Redeemer) με ύψος περίπου 38 μέτρα, σχεδιασμένο από το Βραζιλιάνο Heitor da Silva Costa και δημιουργία του Γάλλου γλύπτη Paul Landowski, είναι ένα από τα πιο γνωστά μνημεία στον κόσμο. Χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να ολοκληρωθεί η κατασκευή του αγάλματος , τα αποκαλυπτήρια του οποίου έγιναν στις 12 Οκτωβρίου 1931. Έχει γίνει σύμβολο της πόλης και της φιλοξενίας των Βραζιλιάνων και καλωσορίζει τους επισκέπτες με ανοιχτά χέρια.

  

Το Ρίο ντε Τζανέιρο αποτελεί σημαντικότατο διοικητικό, συγκοινωνιακό, εμπορικό, βιομηχανικό, βιοτεχνικό και πολιτιστικό κέντρο της χώρας. Πιο συγκεκριμένα, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο βιομηχανικό κέντρο της Βραζιλίας, καθώς στην περιοχή λειτουργούν μεταξύ άλλων εργοστάσια μεταποίησης και συσκευασίας τροφίμων, επεξεργασίας γυαλιού, παρασκευής ρούχων, χημικών προϊόντων, ηλεκτρονικών και ηλεκτρικών συσκευών, φαρμάκων, πλαστικών και μηχανών, διυλιστήρια πετρελαίου, υφαντουργία, τσιμεντοβιομηχανίες, μεταλλουργεία, βυρσοδεψεία και ναυπηγεία. Στην πόλη καταλήγει η σιδηροδρομική γραμμή απ’ τα ορυχεία σιδήρου, χρυσού, μαγγανίου, νικελίου και πολυτίμων λίθων της Μίνας Γκεραΐς και από το λιμάνι της, το οποίο διαθέτει αποβάθρες μήκους άνω των 7 χλμ και είναι δεύτερο σε εμπορική κίνηση στη χώρα, εξάγονται μεταλλεύματα σιδήρου και μαγγανίου, χρυσός, πολύτιμοι λίθοι, ξυλεία, καφές, βαμβάκι, ζάχαρη, καπνός, σπορέλαιο, φρούτα, κηπευτικά, κρέας, δέρματα, φάρμακα και πλαστικά προϊόντα και εισάγονται πρώτες ύλες. Επιπλέον, οι υπερατλαντικές επιβατικές γραμμές, που συνδέουν το λιμάνι του με την Ευρώπη, και τα δύο αεροδρόμιά του, το διεθνές Γκαλεάο στο νησί Ντο Γκοβερναδόρ και το Σάντος Ντιμόντ στην είσοδο του κόλπου της Γκουαναμπάρα, έχουν καταστήσει το Ρίο ντε Τζανέιρο μια από τις κυριότερες πύλες εισόδου στη Βραζιλία. Σημαντικότατη για την οικονομία της πόλης είναι η τουριστική βιομηχανία, καθώς οι πανέμορφες παραλίες (Κοπακαμπάνα, Ιπανέμα, Λεμπλόν, Φλαμένγκο, Μποταφόγκο), τα τροπικά δάση (στις δυτικές παρυφές βρίσκεται ο εθνικός δρυμός Τιζούκα), τα διάφορα αξιοθέατα και οι γιορτές και εκδηλώσεις με αποκορυφώματα το ετήσιο καρναβάλι, έχουν αναδείξει το Ρίο ντε Τζανέιρο σε δημοφιλέστατο προορισμό για τουρίστες από ολόκληρο τον κόσμο.

 

 

 

Η πόλη φιλοξενεί επίσης τρία πανεπιστήμια (Ομοσπονδιακό, Πολιτειακό και Καθολικό), πολυτεχνείο, ακαδημία καλών τεχνών, ερευνητικά ιδρύματα, την Ακαδημία Γραμμάτων και Ακαδημία Επιστημών της Βραζιλίας, ωδεία, βιβλιοθήκες (μεταξύ των οποίων και η εθνική βιβλιοθήκη), πολλά μουσεία (ανάμεσά τους: εθνικό, εθνικό ιστορικό, καλών τεχνών, μοντέρνας τέχνης, ιστορίας της τέχνης, φυσικής ιστορίας, παλαιοντολογικό, πετρωμάτων και ορυκτών, κ.ά.), θέατρα, ζωολογικό κήπο, βοτανικό κήπο και το περίφημο στάδιο Μαρακανά (στάδιο δημοσιογράφου Μάριο Φίλιο) χωρητικότητας σήμερα 103.045 θεατών, στο οποίο το 1950 σημειώθηκε το παγκόσμιο ρεκόρ προσέλευσης θεατών σε ποδοσφαιρικό αγώνα, όταν 199.854 άνθρωποι παρακολούθησαν τον τελικό παγκοσμίου κυπέλου ανάμεσα στην Βραζιλία και στην Ουρουγουάη.

 

                  

           Το στάδιο Μαρακανά τότε...                                   …και τώρα.

                     

Μεταξύ των σημείων καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος είναι και οι αποικιακού ρυθμού εκκλησίες των μοναστηριών Σάντα Αντόνιο (1607), Σάο Μπέντο (17ος αι.), Νόσα Σενιόρα ντα Γκλόρια (18ος αι.), Νόσα Σενιόρα ντο Κάρμο (18ος αι.) και Καντελάρια (18ος αι.), καθώς επίσης και τα μέγαρα του 19ου αι. Ιταμαράτι (στέγαζε παλαιότερα το Υπουργείο Εξωτερικών) και Γκουαναμπάρα, το ανάκτορο Κατέτε (παλαιότερα η κατοικία του προέδρου Δημοκρατίας της χώρας) μαζί με ορισμένες σύγχρονες κατασκευές όπως η εκκλησία Σάντα Λουσία και τα κτίρια των Υπουργείων Παιδείας και Υγείας.

 

 

                                                          Μοναστήρι Σάο Μπέντο

 Ιστορία. Η περιοχή του Ρίο ντε Τζανέιρο εξερευνήθηκε στις αρχές του 16ου αι. και ονομάστηκε έτσι από τον Πορτογάλο εξερευνητή Γκονσάλο Κοέλιο, ο οποίος τον Ιανουάριο του 1504 ανακάλυψε τον κόλπο της Γκουαναμπάρα και πιστεύοντας πως εκεί εξέβαλλε κάποιος ποταμός τον ονόμασε Ρίο ντε Τζανέιρο (=ποταμός του Ιανουαρίου). Το 1555 εγκαταστάθηκαν σε ένα νησάκι του κόλπου  Γάλλοι Ουγενότοι και ίδρυσαν την αποικία Φορτ Κολίνι, αλλά δέκα χρόνια αργότερα οι Πορτογάλοι με διοικητή τον Εστάσιο ντε Σα εκστράτευσαν εναντίον τους και τελικά τους εκδίωξαν το 1567. Τον ίδιο χρόνο ίδρυσαν την πόλη με την ονομασία Σαν Σεμπάστιαν ντε Ρίο ντε Τζανέιρο. Η ανάπτυξη του Ρίο ντε Τζανέιρο, που αρχικά ήταν αγροτική πόλη παραγωγής ζάχαρης, επιταχύνθηκε μετά την οδική σύνδεσή του με τα ορυχεία της Μίνας Γκεραΐς και σύντομα αναπτύχθηκε σε εμπορικό κέντρο, από το οποίο διακινούνταν πολύτιμοι λίθοι, χρυσός, ζάχαρη και καφές για τα λιμάνια της Ευρώπης. Το 1676 έγινε επισκοπική έδρα και το 1680 πρωτεύουσα επαρχίας που περιλάμβανε, εκτός από τη σημερινή ομώνυμη πολιτεία, και τα εδάφη των σημερινών πολιτειών Εσπίριτο Σαντο και Σάο Πάολο. Το 1763 αντικατέστησε το Σαλβαδόρ ως έδρα της πορτογαλικής αποικιακής διοίκησης της Βραζιλίας και μετά την ανεξαρτητοποίηση της χώρας, το1822, ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Βραζιλίας και παρέμεινε πρωτεύουσα της χώρας και μετά την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, το1889. 

Ο αρχικός παραλιακός πυρήνας της πόλης που αντιστοιχούσε στην πρώτη πορτογαλική εγκατάσταση αναπτύχθηκε γύρω από το Μόρο ντο Καστέλο και επεκτάθηκε σταδιακά σε μια σειρά νέων οικισμών που απλωνόταν ακτινωτά προς τα δυτικά. Η οικονομική ανάπτυξη του  Ρίο ντε Τζανέιρο και η εκβιομηχάνισή του στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αι. οδήγησαν στην απότομη επέκταση της πόλης χωρίς προκαθορισμένο οικιστικό σχέδιο, με αποτέλεσμα στα δυτικά, όπου χτίστηκε ο σιδηροδρομικός σταθμός, να δημιουργηθούν οι εργατικές συνοικίες (φτωχογειτονιές) και να σχηματιστούν τενεκεδουπόλεις (φαβέλας), στα νότια να δημιουργηθούν οι διοικητικές και επιχειρηματικές εγκαταστάσεις και να  εγκατασταθούν οι ανώτερες οικονομικά τάξεις, ενώ στις βόρειες περιοχές αναπτύχθηκαν οι συνοικίες των επιχειρήσεων. Κατά τη διάρκεια της διοίκησης του προέδρου Φρανσίσκο ντε Πάολα Ροντρίγκες Άλβες (1902-1906) βελτιώθηκαν οι υγειονομικές συνθήκες και καταβλήθηκε προσπάθεια να λυθεί το συγκοινωνιακό πρόβλημα με τη διάνοιξη φαρδιών λεωφόρων (αβενίδας). Το 1930, με το σχέδιο που εμπνεύστηκε ο Γάλλος πολεοδόμος Αγκάς, ανακουφίστηκε απ’ την μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα το ιστορικό κέντρο με την ισοπέδωση του Μόρο ντο Καστέλο και την κατασκευή στα νότια της αποικιακής συνοικίας ενός χώρου με σύγχρονα δημόσια κτίρια. Τα επόμενα χρόνια, η αναζήτηση μιας ορθολογικής αρχιτεκτονικής έμπνευσης από τον Λε Κορμπιζιέ, αν και προώθησε ορισμένες πρωτοβουλίες μιας πολεοδομίας επιπέδου, κινήθηκε μόνο στο πλαίσιο οικοδόμησης κτιρίων κατοίκησης και διοίκησης και άφησε άλυτο το πρόβλημα των φαβέλας, οι οποίες πλήθαιναν στα δυτικά, καθώς μεγάλος αριθμός εξαθλιωμένων χωρικών συνέρρεε μαζικά στην πρωτεύουσα για εξεύρεση εργασίας.

Το 1960 το Ρίο ντε Τζανέιρο αντικαταστάθηκε από την νεότευκτη Μπραζίλια ως πρωτεύουσα της Βραζιλίας και, έχοντας χάσει τη θέση του ως διοικητικού κέντρου, σταδιακά υποσκελίστηκε από το Σάο Πάολο ως βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο. Παράλληλα, όμως, με ένα πρόγραμμα επεμβάσεων που ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1970 (νέοι ανισόπεδοι κόμβοι και αυτοκινητόδρομοι, δημιουργία τούνελ, ζεύξη του κόλπου Γουαναμπάρα με γέφυρα μήκους 14 χλμ. η οποία συνδέει το Ρίο ντε Τζανέιρο με τη Νιτερόι, δημιουργία μετρό κλπ.) η πόλη έλυσε σε μεγάλο βαθμό το συγκοινωνιακό της πρόβλημα, ενώ με την κατασκευή ουρανοξυστών και την εφαρμογή προγραμμάτων οικιστικής ανάπλασης περιορίστηκαν οι φαβέλας, οι οποίες πάντως εξακολουθούν να υπάρχουν.

              

Η τενεκεδούπολη-φαβέλα της Ροσίνια, χτισμένη στην πλαγιά του λόφου Κορκοβάντο.

Καρναβάλι του Ρίο. Παγανιστικής προέλευσης ευρωπαϊκή γιορτή, το καρναβάλι αφομοιώθηκε από τους μαύρους που είχαν μεταφερθεί ως σκλάβοι στη Βραζιλία και οι οποίοι προσέθεσαν σε αυτό τα στοιχεία των δικών τους προγονικών εορτών. Η εκδήλωση, με το πλήθος κόσμου που χορεύει και τραγουδά στους δρόμους, μοιάζει να είναι μια ευκαιρία για ολοκληρωτική απελευθέρωση, για την οποία οι συμμετέχοντες ετοιμάζονται μήνες. Το ετήσιο καρναβάλι του Ρίο διαρκεί τέσσερις ημέρες και τέσσερις νύχτες, με αποκορύφωμα την παρέλαση των σχολών σάμπα. Οι μαύροι και οι μιγάδες των λαϊκών συνοικιών, των μόρος και των φαβέλας, κατεβαίνουν μαζικά στο κέντρο της πόλης για να καταλάβουν τις λεωφόρους (αβενίδας) των πλουσίων συνοικιών ντυμένοι με ακριβά κοστούμια και χτενισμένοι ανάλογα με την ενδυμασία.

Συνήθως οι μουσικοί και τα όργανα είναι των καντόμπλες. Η σάμπα του Ρίο είναι αποτέλεσμα αυτοσχεδιασμού των μουσικών και των συντρόφων τους, που σε στιγμές ευφορίας έχουν να μιλήσουν για κοινά πράγματα απ’ την καθημερινή τους ζωή. Αυτού του είδους η μουσική, καθώς και τα μάρσας που έχουν πιο γρήγορο και εύθυμο ρυθμό, συνοδεύουν όλο το καρναβάλι, όπου το πλήθος από μουσικές μπάντες δίνουν το ρυθμό για τις παρελάσεις των μεταμφιεσμένων που οργανώνουν οι διάφορες εταιρίες και οι σχολές της σάμπα. Κάθε παρέλαση είναι ένα κορντάο, μια σειρά δηλαδή από μεταμφιεσμένους, οι οποίοι στην πολυτελή στολή τους έχουν προσθέσει και μια παραμορφωτική μάσκα και κινούνται ζωηρά στο ρυθμό της μουσικής, καλώντας τους θεατές να πάρουν μέρος στον ξέφρενο χορό τους. Έτσι, η σάμπα από τραγούδι γίνεται μια παντομίμα, δημιουργεί καινούργια βήματα στο χορό που οι σαμπίστας έχουν μελετήσει από καιρό. Η γιορτή φτάνει στο αποκορύφωμά της όταν αρχίζουν να περνούν τα άρματα μπροστά απ’ τις δημοτικές αρχές και τις επιτροπές. Αυτό διαρκεί μέχρι τα ξημερώματα, καθώς συνήθως περισσότερες από 50 σχολές, μερικές από τις οποίες είναι ιδιαίτερα φημισμένες όπως η Πορτέλα, η Μανγκέιρα, η Ιμπέριο Σεράνο κ.ά. , παρουσιάζουν τις δημιουργίες τους.

Λέγεται ότι για τους κατοίκους του Ρίο η χρονιά ξεκινά μετά το τέλος του καρναβαλιού. Στη Λατινική Αμερική και συγκεκριμένα στην πόλη του Ρίο οι κάτοικοι και οι επισκέπτες, από κάθε γωνιά του κόσμου, γιορτάζουν μέρα νύχτα επί οκτώ ή εννιά μέρες. Το περσινό καρναβάλι θα μείνει στην ιστορία, αφού στις 22 Απριλίου η Βραζιλία γιόρταζε τα 500ά της γενέθλια. Οι κάτοικοι λοιπόν του Ρίο αλλά και αυτοί που βρέθηκαν εκεί ξεφάντωσα όσο ποτέ άλλοτε. Το καρναβάλι της Λατινικής Αμερικής βασίζεται εξ ολοκλήρου στη μουσική και στο χορό. Άνδρες και γυναίκες κατακλύζουν τους δρόμους και χορεύουν σε τρελούς ρυθμούς σάμπα. Ο ρυθμός της είναι 2/3 και χρειάζεται εκπαιδευμένους χορευτές που έχουν έφεση στον αυτοσχεδιασμό και κάθε τους κίνηση χαρακτηρίζεται από φαντασία και πρωτοτυπία.

 

 

 

Διεθνής Διάσκεψη του Ρίο ντε Τζανέιρο. Από τις 3 έως τις 14 Ιουνίου 1992 αντιπρόσωποι από 175 κράτη συναντήθηκαν στο Ρίο ντε Τζανέιρο και μετείχαν στη διεθνή διάσκεψη του ΟΗΕ για το περιβάλλον και την ανάπτυξη (UNCED), κατά τη διάρκεια της οποίας συζήτησαν τα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι διάφορες χώρες με στόχο την περιβαλλοντική σωτηρία της Γης. Η προετοιμασία της διάσκεψης διήρκησε δύο χρόνια και παρουσιάστηκαν σημαντικές προτάσεις, χωρίς όμως να γίνουν όλες τελικά δεκτές. Συγκεκριμένα, οι αντιπρόσωποι κατέληξαν στις εξής συμφωνίες: Πλαίσιο συμφωνίας για της κλιματολογικές αλλαγές, το οποίο περιλαμβάνει προσχέδιο συνθήκης για την καταπολέμηση του φαινομένου του θερμοκηπίου με τη μείωση των εκπομπών αερίων που το προκαλούν ∙ Συμφωνία για την Βιολογική Ποικιλία, για την προστασία των φυτικών και ζωικών ειδών (δεν έγινε δεκτή από τις ΗΠΑ)∙ Διακήρυξη του Ρίο ντε Τζανέιρο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, δέσμη αρχών που περιγράφουν τα δικαιώματα και τις ευθύνες των κρατών σχετικά με το περιβάλλον ∙ Ατζέντα 21, ένα πολυσέλιδο κείμενο (900 σελίδες) που αποτελεί οδηγό δράσεις για κυβερνήσεις, αναπτυξιακούς φορείς και οργανώσεις σε όλους τους τομείς που επηρεάζουν τις σχέσεις μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομίας. Αποφάσισαν επίσης τη δημιουργία επιτροπής του ΟΗΕ για τη συγκροτημένη ανάπτυξη, κατέληξαν σε προσχέδιο συμφωνίας για τη καταπολέμηση της εξάπλωσης των ερήμων και αποφάσισαν τη σύγκληση διάσκεψης με θέμα την υπερεκμετάλλευση των αλιευτικών αποθεμάτων.    

Βιβλιογραφία

Εγκυκλοπαίδεια Δομή (τόμος 25)

www.sarristravel.gr/notia ameriki.html

www.sarristravel.gr/panorama vrazilias.html

redhathacker.wordpress.com/

trans.kathimerini.gr/.../05/2006_154851

2gym-lagkad.thess.sch.gr/p442.htm

pacific.jour.auth.gr/.../08/8athlitic3.htm

www.mosteiro.org.br

walking-greece.ana-mpa.gr/articleview1.php?id...

θεόφιλος Τσαλταμπάσης

Α 6

Σχ. Έτος: 2007-2008

Γυμνάσιο Νέας Ευκαρπίας

Καθηγητής: Αθανάσιος Πάσχος